Работна дозвола за вработување

Работната дозвола за вработување е основниот алат за странско вработување во РСМ. Таа е одобрение на пазарот на труд издадено од АВРМ на македонски работодавач што сака да вработи странец по обичен договор — со полно или со неполно работно време, на определено или на неопределено време. Концептуално е различна од дозволата за престој на МВР, но во практика двете се тесно поврзани.

Дозволата на АВРМ (или, почесто, позитивното мислење на АВРМ што и претходи) е услов за дозволата за престој на МВР, а дозволата за престој е она што му овозможува на странецот законски да живее и работи. Повеќето работодавачи подготвуваат едно досие со двата дела, прво го поднесуваат пазарниот дел во АВРМ и потоа резултатот го вградуваат во досието за престој.

Подобноста ја одредува самата позиција и тестот на пазарот на труд што АВРМ го прави пред да издаде позитивно мислење. Член 6 од Законот за вработување и работа на странци налага АВРМ да провери дали улогата може да ја пополни македонски државјанин, државјанин на ЕУ/ЕЕА со право на работа во РСМ преку билатерален договор, или странец веќе резидент со важечка работна дозвола.

Тестот е построг за рутински и неквалификувани улоги, а полесен за високо квалификувани позиции во дефицитарни занимања — ИКТ инженерство, здравство, регулирани технички занимања, универзитетско предавање. Кога важи квота или заштитено занимање, АВРМ ќе го одбие мислењето без оглед на квалификациите.

Досието кое работодавачот мора да го состави е обемно. На страна на компанијата: тековна состојба од Централниот регистар на РСМ, образложение зошто позицијата не може да се пополни локално и потврда за усогласеност со работно-правни обврски, потпишан договор во оригинал, доказ за платени придонеси и данок за постојниот персонал, и стандардното барање за посредување до АВРМ.

На страна на странецот: нотарски заверена копија од пасошот (со апостил ако заверката е во странство), апостилирани и преведени уверенија за неосудуваност и за непокренат кривичен поступок не постари од 6 месеци, апостилирана и преведена диплома, пропратни сертификати и регулаторни лиценци за регулирани професии. Овластените преводи мора да се од судски преведувач и заверени кај нотар во РСМ. Застарени или недостасувачки документи се најчеста причина за одбивање или одложување.

Процедурално, работодавачот го поднесува досието во подрачната служба на АВРМ по седиштето на компанијата. АВРМ го заведува досието, го спроведува тестот на пазарот на труд и издава или позитивно мислење (мислење за вработување, обично за 30–45 дена) или писмено одбивање со право на жалба. Позитивното мислење потоа се поднесува до МВР како дел од досието за престој во рок од 30 дена — постаро од тоа, АВРМ обично бара освежување.

МВР одлучува за престој во рок од 4–8 недели, странецот влегува во РСМ (со Виза Д кога е потребна), пријавува адреса во 48 часа и дава биометрија во рок од 5 дена. Само по подигнување на картичката, странецот може законски да започне работа. Започнување порано носи казни и за работникот и за работодавачот.

Дозволата е врзана за конкретен работодавач и позиција. Промена на работодавач бара ново мислење на АВРМ и ново решение на МВР; значителна промена на улогата кај истиот работодавач (значајно различни обврски, многу повисока плата, премин во друг сектор на компанијата) обично исто така бара измена.

Прекин на договорот ја поништува дозволата и активира 30-дневен рок за напуштање на земјата или преминување на друга основа на престој. Обновата се поднесува најмалку 30 дена пред истек, со ново мислење на АВРМ (или потврда за продолжување), ажурирана тековна состојба, ново уверение за неосудуваност, важечки договор за закуп и важечко осигурување.

По 5 години непрекинат законски престој по основ на работа, странецот стекнува право на постојан престој. Постојаниот престој ја укинува годишната обнова, го одврзува правото од конкретниот работодавач и отвора пошироки права на пазарот на труд — тогаш странецот може слободно да менува работодавач без повторен тест на пазарот.

До тогаш, дисциплинирано управување со документи и навремено планирање на обновата ја прави разликата помеѓу чисто 5-годишно досие и прекината секвенца што го ресетира бројачот.