Работна дозвола

Странските државјани кои сакаат да работат во Северна Македонија обично треба две паралелни одобрувања: работна дозвола и дозвола за престој за работа. Работната дозвола е одобрувањето на пазарот на труд и ја издава Агенцијата за вработување на РСМ (АВРМ). Дозволата за престој е имиграциско одобрение издадено од МВР.

Двете се поврзани: во повеќето случаи работната дозвола (или позитивното мислење на АВРМ што и претходи) е услов за дозволата за престој, а дозволата за престој го определува законскиот престој на странецот. Работа без овие одобренија е незаконско вработување по Законот за вработување и работа на странци, и носи парични казни и за работникот и за работодавачот.

Прв чекор во секој сценарио за вработување е да се утврди дали станува збор за квалификуван или неквалификуван работник. Квалификувана работа подразбира позиција што бара специфично образование, лиценца или искуство — инженери, ИТ професионалци, лекари, универзитетски наставници, регулирани занимања. Неквалификувана работа покрива основни задачи без специјалистички вештини — општи градежни работници, домаќинска помош, основни земјоделски работи.

Разликата е важна, бидејќи проверката на пазарот на труд што АВРМ ја прави пред да издаде позитивно мислење е построга за неквалификувани позиции. АВРМ проверува дали македонски или веќе резидентен работник може да ја пополни позицијата; само ако домашниот пазар не задоволува, се продолжува со странец. Квоти и заштитени занимања можат да важат во одредени сектори.

Втора променлива е државјанството на странецот. Државјаните на безвизни земји можат да патуваат во РСМ без виза, да присуствуваат на интервјуа, да потпишуваат договори, дури и да регистрираат компанија. Сепак им се потребни работна дозвола и дозвола за престој пред да бидат законски вработени.

Државјаните на визни земји дополнително мора да добијат и Долгорочна виза (Тип Д), која конзулатот ја издава само по позитивно решение на МВР. Затоа најчесто работодавачот прв го отвора досието за работна дозвола во Скопје, потоа МВР издава решение за престој, конзулатот издава Виза Д, а странецот влегува за да ја подигне картичката и да го активира работното одобрение.

Постојат четири општи категории работни дозволи. Стандардната работна дозвола за вработување покрива договор за работа (полно или неполно работно време) со македонска компанија. Дозволата за самовработување покрива основачи, сопственици и менаџери на македонски компании, како и одредени регулирани самостојни дејности. Сезонската работна дозвола е полесна и покрива земјоделство, туризам и угостителство, со важност до 9 месеци годишно.

Дозволата за трансфер меѓу компании (ICT) е за менаџери, специјалисти и приправници кои се префрлуваат од странска матична компанија во македонска подружница, со намалени проверки на пазарот на труд бидејќи трансферот е во рамките на групата. Сите овие имаат свои сетови документи и периоди на важност — деталите се на подстраниците.

Документациската основа на секое барање вклучува: нотарски заверена копија од пасошот (со апостил кога е заверена во странство), тековна состојба на македонската компанија од Централниот регистар, потпишан договор за работа во оригинал, уверенија за неосудуваност и за непокренат кривичен поступок од матичната земја (апостилирани), писмено образложение од компанијата зошто позицијата не може да се пополни локално, диплома на странецот (апостилирана и преведена), пропратни сертификати, нотарски договор за закуп или сместување, важечко здравствено осигурување, барање за посредување до АВРМ не постаро од 30 дена, бело полициско картонче за пријавен влез и официјален формулар на МВР за привремен престој. Сите странски документи мора да бидат преведени на македонски од овластен судски преведувач и заверени кај нотар.

Недостасувачки или застарени документи се најчеста причина за одложување.

Практичниот тек во Секторот за странци може да биде предизвик за апликантите прв пат. Поднесувањето е само на хартија, лично или преку овластен полномошник. Нема систем за бројчиња — апликантите чекаат во редици по неколку часа, особено во Скопје каде Секторот е на 9-ти кат во зградата на МТВ на Булевар „Гоце Делчев“. Информациите понекогаш се излепени на ѕидовите само на македонски, што го отежнува процесот за оние без знаење на јазикот.

Затоа работодавачите обично ангажираат локален адвокат или специјализиран агент за подготовка и поднесување на досието — а и тогаш, странецот често мора лично да присуствува за биометрија и потписи. Барањата се обработуваат по управен ред; членовите 18 и 39 од Законот за странци даваат право на писмена жалба во рок од 8 дена против секое негативно решение.