Дозвола за самовработување

Дозволата за самовработување е патот за странци кои не работат кај македонски работодавач по обичен договор, туку егзистираат преку македонски бизнис што го поседуваат, го управуваат или го извршуваат како лиценцирани професионалци. Покрива три различни профили: основач на македонска компанија со ограничена одговорност (ДООЕЛ за еден основач, ДОО за повеќе, АД за акционерска структура) што е и управител; сопственик-менаџер кој е истовремено акционер и управител и зема плата од компанијата; и регулиран независен професионалец — на пример странски лекар со сопствена ординација, регистриран архитект, адвокат запишан во Адвокатската комора, или независен консултант со регистрирана самостојна дејност.

Сите профили имаат иста структура: економска дејност во македонска правна форма, пазарно одобрување од АВРМ и дозвола за престој од МВР.

Појдовна точка е македонската правна форма. Странските основачи регистрираат компанија во Централниот регистар на РСМ (ЦРМ); регистрацијата трае 3–5 работни дена за чисти документи. ДООЕЛ е најчеста форма за единствен странски основач: нема статутарен минимум кој значајно филтрира влез на пазар, основач може да биде нерезидент странски физичко лице, а структурата може да биде едноставна со еден управител.

Чинот на основање, седиштето, шифрите на дејност и одлуката за избор на управител мора да бидат во ред пред АВРМ да го отвори досието. Странските основачи обично сами се поставуваат за управители, но можат и да ангажираат македонски или резидентен странски управител, а за себе да бараат позиција како странски менаџер — што го носи досието по различна логика во АВРМ.

АВРМ потоа спроведува анализа адаптирана за самовработување. За основач-управител профилот, тестот е суштински формален: странецот е сопственик на капитал и законот тоа го признава како легитимна основа. За профилот „ангажиран управител“ (странец-основач кој поставува македонски управител и за себе бара плата како специјалист), АВРМ прави потесна анализа зошто улогата не може да се пополни локално.

За регулирани професии, АВРМ бара признавање или лиценца од македонскиот регулатор (Лекарска комора, Комора на архитекти, Адвокатска комора и сл.) — без таа лиценца досието е некомплетно и АВРМ ќе одбие. Во сите профили, АВРМ исто така проверува дали компанијата има регистрирано седиште, шифри на дејност што соодветствуваат и веродостоен бизнис модел — фиктивни компании регистрирани само заради престој се означуваат и се одбиваат.

Документациската основа е иста како кај дозволата за вработување, со додатоци специфични за самовработување. Стандардните документи важат: нотарски заверен пасош, апостилирани и преведени уверенија, апостилирана и преведена диплома, регулаторна лиценца каде е применливо, нотарски договор за закуп, важечко осигурување и формуларот на МВР.

Додатоците специфични за самовработување се: документите за основање од ЦРМ (акт за основање, одлука за управител, тековна состојба), доказ за уплатен основен капитал каде е потребно, даночен број (ЕДБ) од УЈП, и бизнис план или опис на дејност. Кога странецот ќе зема плата од компанијата, потребен е стандарден договор за работа меѓу компанијата и управителот-сопственик.

Процедурално, странецот (или негов овластен полномошник — обично македонски адвокат) ја регистрира компанијата во ЦРМ, добива даночен број, отвора корпоративна сметка и потоа поднесува во АВРМ. АВРМ издава позитивно мислење во рок од 30–45 дена за чисти досиеја. Досието за престој во МВР оди по стандарден тек: 4–8 недели за решение, Виза Д од конзулатот за визни државјани во рок од 3 работни дена по позитивно решение на МВР, пријава на адреса во 48 часа од влезот, биометрија и подигнување картичка во рок од 5 дена.

Целата секвенца — основање, АВРМ, МВР, Виза Д, влез, биометрија — обично трае 10–16 недели. Реалната економска активност е критична: МВР и УЈП проверуваат при обнова и ad-hoc дали компанијата поднесува извештаи, плаќа придонеси и врши вистинска дејност — мирувачка компанија ќе ја изгуби основата за престој на следната обнова.

Обновата ја применува истата логика како првото решение, но со една дополнителна точка: економска супстанција. На обнова, очекувајте АВРМ и МВР да гледаат на финансиските извештаи, ДДВ регистрација (каде се преминува прагот), плаќања на придонеси за персоналот и евиденција за платата на странецот-управител.

По 5 години непрекинат законски престој, странецот стекнува право на постојан престој, кој го одврзува правото од конкретната компанија и ја укинува годишната обнова. Многу самовработени странци го користат овој пат како долгорочен пат до постојан престој и, по време, до натурализација по Законот за државјанство.