Привремен престој — Работа

Дозволата за привремен престој за работа е најчестиот пат до долгорочен законски престој во РСМ. Таа е резидентна картичка со која се легализира престојот, додека одделна работна дозвола (или мислење на АВРМ) ја одобрува работната врска.

Двете се правно различни но процедурално поврзани: во практика, работодавачот составува едно досие со пазарната и имиграциската документација, прво се добива мислењето на АВРМ, а потоа МВР одлучува за престој врз основа на тоа мислење. Резултатот е едногодишна резидентна картичка која се обновува годишно сè до стекнување право на постојан престој по 5 непрекинати години.

Подобноста почнува од самата позиција. АВРМ спроведува тест на пазарот на труд: проверува дали позицијата може да се пополни од македонски државјанин, државјанин на ЕУ/ЕЕА со право на работа во РСМ преку билатерален договор, или странец веќе резидент со важечка работна дозвола.

Тестот е построг за неквалификувани и рутински позиции, а полесен за високо квалификувани улоги, регулирани професии со документиран недостиг и приоритетни сектори (ИКТ, здравство, градежништво). Кога тестот ќе помине, АВРМ издава позитивно мислење (мислење за вработување) што му овозможува на работодавачот да продолжи со барањето за престој.

Документациската основа е обемна и нетолерантна на грешки. Работодавачот доставува тековна состојба од Централниот регистар на РСМ, образложение за потребата од странецот, потпишан договор за работа во оригинал и позитивно мислење на АВРМ не постаро од 30 дена. Странецот доставува нотарски заверена копија од пасошот (со апостил ако заверката е во странство), уверенија за неосудуваност и за непокренат кривичен поступок од матичната земја или земјата на престој (апостилирани и преведени), оригинал од диплома (апостилирана и преведена), пропратни сертификати и препораки, нотарски заверен договор за закуп или сместување, важечко здравствено осигурување и бело полициско картонче за пријавен влез во рок од 48 часа.

Секој странски документ мора да биде преведен на македонски од овластен судски преведувач и преводот заверен кај нотар. Досието се поднесува во хартиена форма во Секторот за странци — во Скопје на 9-ти кат во зградата на МТВ на Булевар „Гоце Делчев“ — лично или преку овластен полномошник.

Обработката трае околу 4–8 недели во МВР по комплетирање на досието. За државјани на визни земји, позитивното решение се проследува до МНР и до конзулатот, кој издава Долгорочна виза (Тип Д) во рок од 3 работни дена.

Странецот влегува во рок од 30 дена, пријавува адреса во 48 часа од влезот, се јавува во МВР во рок од 5 дена за биометрија и подигнување на картичката, и дури тогаш може законски да започне работа. Безвизните државјани можат да поднесат барање директно во РСМ; деловите со картичка и биометрија се идентични.

Дозволата е врзана за конкретен работодавач и позиција. Промена на работодавач бара ново мислење на АВРМ и ново решение на МВР; претходната картичка се поништува со престанокот на договорот. Прекинот на вработувањето води и до обврска да се напушти земјата ако нема друга основа на престој, обично во рок од 30 дена освен ако МВР даде дискрециска можност.

Обновата се поднесува најмалку 30 дена пред истек, со доказ дека вработувањето трае и дека пропратната документација е ажурна — свежо уверение за неосудуваност, обновен договор за закуп, ажурирана тековна состојба. Непоблаговремена обнова е незаконски престој, со казни, решение за враќање и забрана за влез, што компликува секое идно барање.

По 5 години непрекинат законски престој по основ на работа, странецот стекнува право на постојан престој, кој ја укинува годишната обнова, го одврзува правото на престој од конкретниот работодавач и отвора пошироки права на пазарот на труд. До тогаш, добро управување со документите — потсетници за обновата, скенирани копии на сите поднесоци и потпишани потврди од МВР — е најсигурниот начин досието да остане чисто.