Привремен престој — Наука и истражување

Дозволата за престој по основа на истражување им дозволува на странци да дојдат во Северна Македонија за да реализираат конкретен истражувачки проект во призната институција-домаќин. Документот што ја држи целата основа е договорот за прием — писмен договор меѓу странецот-истражувач и македонската установа, кој ги дефинира предметот на истражувањето, времетраењето, условите на престој и обврската на установата за правна одговорност и, во многу случаи, за обезбедување средства и сместување.

Категоријата ги покрива пост-докторанти, гостински истражувачи, главни истражувачи на заеднички проекти, научници на билатерални размени и учесници во истражувачки конзорциуми финансирани од ЕУ со домаќин во РСМ.

Установата-домаќин мора да биде на јавната листа на акредитирани македонски научно-истражувачки организации. Тоа ги вклучува државните универзитети и нивните факултети, Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ), државни институти како Институтот за земјоделство или Институтот за земјотресно инженерство, и растечка листа на приватни универзитети и истражувачки центри што ја поминале акредитациската постапка.

R&D одделение на странска компанија само по себе вообичаено не е доволно — истражувањето мора да биде кај организација чија примарна дејност е научно-истражувачка. Кога има сомнеж, МВР бара сертификат за акредитација покрај договорот за прием.

Договорот за прием тежи повеќе од проста изјава. Тој треба да го идентификува проектот (наслов, апстракт, очекувани резултати), времетраењето, изворот на финансирање (институционален, стипендија, странски истражувачки грант, ЕУ програма), улогата на истражувачот и условите за прекин.

Кај многу установи договорот се одобрува од сенатот, ректорот или научниот совет на институтот пред потпишување. Документот е централен дел од досието и МВР го разгледува особено внимателно при првото издавање и првото обновување.

Поширокиот документарен пакет ги повторува другите категории. Истражувачот доставува нотарски заверен пасош, свежо уверение за неосудуваност (апостилирано и преведено), апостилирани и преведени дипломи (вообичаено докторат за повисоки звања, магистратура плус релевантност на проектот за пост-доцторанти), важечко здравствено осигурување, доказ за сместување и белата картичка за пријавена адреса во рок од 48 часа.

Установата-домаќин доставува сертификат за акредитација, договор за прием и кога е финансиски покровител, доказ дека може да ги покрие трошоците. Визно-обврзаните државјани влегуваат со долгорочна виза (Тип Д) издадена во конзулатот во рок од 3 работни дена по позитивно прелиминарно решение на МВР; безвизните аплицираат директно во земјата.

Правата што произлегуваат од истражувачката дозвола се намерно широки. Истражувачот може да држи предавања и да менторира студенти, може да објавува, и со една дозвола може да се движи меѓу акредитирани институции под услов за известување на главниот домаќин.

По принципи блиски до ЕУ-режимот, носителите на истражувачка дозвола издадена во друга европска држава во многу случаи може да реализираат дел од истражувањето во РСМ по краткорочна мобилност, особено во ЕУ-конзорциуми. Дозволата го отвора и патот за семејно обединување со олеснети услови — МВР често ги издава дозволите за семејството паралелно, не последователно.

Обновувањето е годишно додека трае проектот. Установата издава потврда за продолжение, а истражувачот ги обновува придружните документи (некривична осудуваност, сместување, осигурување). Годините на истражувачка дозвола се бројат во целост во петте години потребни за постојан престој, исто како и работните.

Истражувачите кои од истражувачка улога преминуваат во редовен академски работен однос во РСМ обично се префрлаат на работна основа преку АВРМ откако ќе се потврди именувањето; МВР тогаш обично ја признава непрекинатоста на престојот.