Постојан престој

Постојаниот престој е долгорочно признание дека странецот се интегрирал во животот во Северна Македонија и има право на престој без годишниот циклус на обновување кој го дефинира привремениот престој. Законот за странци го дефинира како статус, не како дозвола врзана за конкретна цел.

Постојаниот жител не мора секоја година да докажува работа, семејство или студии; правото на престој е одвоено од првобитната основа. Самата картичка се заменува на пет години како лична исправа, но статусот не истекува и може да се изгуби само со одземање по условите од Законот (продолжено отсуство, тешки кривични дела, измама при издавање).

Условот започнува со правилото за пет непрекинати години. Апликантот мора законски да престојувал во РСМ по привремен престој најмалку пет години непосредно пред барањето. Непрекинато значи без правно значајни прекини: кратки патувања во странство се вообичаени и не ја прекинуваат непрекинатоста, но единечни отсуства подолги од шест месеци или збирно подолги од десет месеци во петте години обично се сметаат за прекин.

Некои категории се бројат целосно (работа, семејство, инвестиција, истражување), студентскиот престој се брои со половина тежина, а хуманитарните и краткорочните заштитни категории имаат свои правила. МВР го пресметува периодот од датумите на картичките, па чувањето оригинали е критично.

Покрај временскиот праг, апликантот мора да докаже стабилни средства, соодветно сместување, важечко осигурување, отсуство на тековна кривична осудуваност и основно познавање на македонскиот јазик и општество. Јазичниот тест го администрираат центри одредени од Министерството за образование и наука; нивото е функционално (споредливо со А2/Б1 по ЕУ-рамката), а се прифаќаат повеќе признати сертификати.

Доказите за сместување и средства се слични како за привремениот престој, но МВР гледа на сликата низ петте години, не само на тековниот пресек.

Документарниот пакет е густ. Апликантот доставува нотарски заверена копија од пасошот, сите картички за привремен престој од петте години (или потврди за непрекинатост од МВР каде картичка е изгубена), свежи уверенија за неосудуваност и неводење постапка од РСМ и од државата на потекло (апостилирани и преведени), доказ за сместување, докази за стабилни приходи (договори за работа, пензија, инвестициски приходи или комбинација), важечко осигурување, сертификат за македонски јазик и белата картичка за тековно пријавена адреса.

Досието се поднесува во МВР Сектор за странци по место на престој; во Скопје на 9. кат од зградата на МТВ, Булевар Гоце Делчев.

Обработката трае 60 до 90 дена бидејќи досието е поголемо и историската проверка на непрекинатоста бара време. Позитивна одлука резултира со биометриска постојана картичка, важечка пет години како исправа, но неограничено како статус. Картичката е биометриска и ги заменува годишните.

Чести причини за одбивање се прекин на непрекинатоста (необјаснети долги отсуства), недостаток на јазичен сертификат и приходи кои не се совпаѓаат со кредибилен животен стандард. Одбивањата се обжалуваат во рок од 8 дена до Државната комисија и понатаму пред управните судови.

Постојаниот престој отвора проширени права на пазарот на труд: повеќето ограничувања врзани за АВРМ исчезнуваат, правото на образование и на јавни услуги е во голема мера изедначено со државјанско, а семејното обединување станува едноставно. Статусот е и правен чекор кон натурализација по посебен Закон за државјанство, кој додава дополнителни услови вклучувајќи подолг непрекинат престој (вообичаено осум години), познавање на јазикот и чиста кривична евиденција.

Низ целиот процес, грижливата документација — сите стари картички, секоја одлука на МВР, секој работен запис — се исплати и за постојаната дозвола и за било кое идно досие за државјанство.